درمان بیماران پارکینسون: نتایج موفقیتآمیز پیوند سلولهای بنیادی در دو مطالعه
درمان بیماران پارکینسون: نتایج موفقیتآمیز پیوند سلولهای بنیادی در دو مطالعه
در تحولی امیدوارکننده برای مبتلایان به بیماری پارکینسون، نتایج دو مطالعهی کوچک نشان میدهد که پیوند سلولهای بنیادی در مغز بیماران میتواند منجر به تولید مجدد دوپامین و کاهش علائمی مانند لرزش دست شود. این یافتهها که در مجله Nature منتشر شدهاند، گام مهمی در مسیر درمانی این بیماری پیچیده و ناتوانکننده به شمار میرود.
ترمیم عملکرد مغز با سلولهای بنیادی
هر دو مطالعه با هدف اصلی بررسی ایمنی این روش درمانی انجام شدند، اما نتایج فراتر از انتظار ظاهر شده است. در یکی از مطالعات، پژوهشگران در آمریکا و کانادا با پیوند سلولهای بنیادی مشتقشده از سلولهای جنینی انسان به مغز ۱۲ بیمار، توانستند نهتنها تولید دوپامین را مشاهده کنند، بلکه بهبود قابل توجهی در علائم بیماران گزارش شد.
دکتر ویویان تابر، جراح مغز و اعصاب و پژوهشگر ارشد این پروژه، توضیح داد که سلولهای بنیادی نابالغ در نواحی خاصی از مغز تزریق شدند تا بتوانند با نورونهای دیگر ارتباط برقرار کرده و وظیفه تولید دوپامین را بر عهده بگیرند. اسکنهای مغزی گرفتهشده ۱۸ ماه پس از جراحی نشان داد که سلولهای پیوندی، بهخوبی در حال ترشح دوپامین هستند.
جهش در روند پیشرفت بیماری
دکتر لورنتز استودر از مرکز تحقیقات سلولهای بنیادی در نیویورک میگوید: «در حالی که بیماران مبتلا به پارکینسون معمولاً سالانه ۲ تا ۳ نمره در مقیاس شدت بیماری بدتر میشوند، گروهی که دوز بالای سلول بنیادی دریافت کردند، حدود ۲۰ نمره بهبود پیدا کردند.»
مطالعه دوم با رویکردی متفاوت
در مطالعهای دیگر که توسط محققان ژاپنی در شهر کیوتو انجام شد، از نوعی سلول بنیادی دیگر استفاده شد که از سلولهای خود بیمار گرفته شده و بازبرنامهریزی شده بودند (سلولهای iPS). در این مطالعه هم سلولها پس از پیوند، شروع به ترشح دوپامین کرده و علائم بیماران کاهش یافت.
نکته امیدوارکننده دیگر اینکه در هیچیک از دو مطالعه، عوارض جانبی جدی گزارش نشده است.
سالها تلاش برای رسیدن به این نقطه
هرچند این موفقیتها در نگاه اول سریع به نظر میرسد، اما دکتر استودر توضیح میدهد که مسیر تحقیقاتی آنها بیش از ۲۵ سال طول کشیده است. وی میگوید یافتن «دستور پخت» مناسب برای تبدیل سلولهای بنیادی به نورونهای مولد دوپامین، حدود ۱۰ سال زمان برده است. پس از آن هم یک دهه دیگر صرف ساخت محصولی شد که بتوان آن را با خیال راحت در بیماران آزمایش کرد.
اکنون با پیشرفت در روشهای انجماد و نگهداری سلولها، تیم پژوهشی میتواند این سلولها را به شکل آماده در اختیار جراحان قرار دهد. آنها تنها کافی است سلولها را پیش از جراحی ذوب کرده و در محیط مناسب آمادهسازی کنند.
افقهای آینده درمان
با رفع بسیاری از موانع فنی، به نظر میرسد سلولهای بنیادی بهزودی به گزینهای قدرتمند برای درمان پارکینسون تبدیل شوند؛ و شاید در آینده بیماریهایی مانند صرع یا آلزایمر نیز از این روش بهره ببرند.
دکتر تابر میگوید: «هدف ما تنها جایگزینی سلولهایی نیست که دوپامین ترشح میکنند، بلکه بازسازی کامل شبکههای عصبی است.»
چالشها همچنان باقی است
با وجود تمام این موفقیتها، کارشناسان تأکید دارند که این درمان هنوز در مراحل اولیه است و باید با احتیاط به آن نگریست. سلولهای بنیادی پیوندی ممکن است سالها در مغز باقی بمانند، بنابراین خطراتی مانند تشکیل تومور نیازمند پایش بلندمدت هستند.
همچنین بیماری پارکینسون همچنان در سطح سلولی فعال است و ممکن است در بلندمدت نورونهای جدید نیز تحت تأثیر قرار بگیرند. با این حال، این روش میتواند برای بیمارانی که دیگر به داروها پاسخ نمیدهند، امیدی تازه باشد.
منبع : درمان بیماران پارکینسون: نتایج موفقیتآمیز پیوند سلولهای بنیادی در دو مطالعه
